αφιέρωμα

Ο Μόντης στην Κύπρο
Paul Celan
Απόσπασμα από μια εν εξελίξει προσέγγιση
μτφρ.: Νίκος Ερηνάκης




Η ποίηση πλέον δεν επιβάλλει τον εαυτό της· τον αποκαλύπτει.
ΠΑΟΥΛ ΤΣΕΛΑΝ, 26 Μαρτίου, 1969

[...]
 
Εδώ στον βράχο της Σικίνου και στον μονόλιθο της Ανάφης, η ποίηση του Τσέλαν ανακαλυπτεί μια πρωτόγνωρη δίοδο μέσα από το σκοτάδι προς το διάφανο κρυστάλλινο πεδίο που ανοίγεται, πίσω από το μαύρο, στον ανοιχτό, άχρωμο ακόμα, ελεύθερο χώρο. Εδώ λειτουργεί όπως σχεδόν θα λειτουργούσε και σ' ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης κι αυτό επειδή σε τέτοια οριακά επίπεδα ομορφιάς και οριακά επίπεδα ασχήμιας τα διάφορα είδη αλήθειας, που είτε υπήρξαν είτε θα υπάρξουν, συναντιούνται στην πιο ολοκληρωμένη μορφή τους.
 
Η ποίηση του Τσέλαν δεν είναι ερμητική· είναι κρυστάλλινη. Σε αντιδιαστολή με την πλειονότητα των αναγνωστών και μελετητών του που υποστήριξαν το αντίθετο, δεν υπάρχει πολυσημία, και σίγουρα δεν υπάρχει πανσημία, η οποία άλλωστε στην ουσία εξισώνεται με την ασημία. Μόλις κανείς καταφέρει να απαγκιστρωθεί από την ανάγκη μονολογικής κατανόησης και αποπειραθεί να βιώσει ολοκληρωτικά τη γλώσσα του, η πολλαπλότητα των νοημάτων μετουσιώνεται σε μία καθαρή συνομιλία. Ο Τσέλαν είναι ένας μυστικός ποιητής, όχι ένας ερμητικός.
 
Η ποίησή του ακολουθεί και εξελίσσει μία πορεία που ξεκινάει από τον Κλόπστοκ και τον Χαίλντερλιν και συνεχίζει μέχρι τον Ρίλκε και τον Τρακλ, όταν στην εποχή του η κυρίαρχη κατεύθυνση της ποίησης στον γερμανόφωνο χώρο κινείται απολύτως ενάντια σ' αυτήν την παράδοση. Γλωσσικός μινιμαλισμός, συμπύκνωση και παράλειψη σε συνδυασμό με απόλυτη εσωτερική συνοχή και ακεραιότητα. Ο ποιητικός λόγος ανακτά και πάλι το χαμένο του ύψος. Διαβάζοντας την ποίηση του Τσέλαν, πρέπει κανείς να προσέχει τις αναπνοές του. Να εισπνέει και να εκπνέει στον ρυθμό της, αλλά κυρίως να κρατάει την ανάσα του όπου πρέπει.
 
Η πραγματικότητα της ποίησης, όπως και η ποιητική πραγματικότητα, δεν χαρίζεται· πρέπει να αναζητηθεί και να κερδηθεί. Ο Τσέλαν, μέσα από τις εικόνες του, τον ρυθμό του, τη σιωπή του, καθοδηγεί. Γνωρίζει πότε, πώς και πού να αποκαλυφθεί και πότε, πώς και πού να παραπλανήσει ώστε το ποίημα να ελευθερωθεί.
 
Η τελευταία περίοδος της ποίησής του είναι κατά γενική ομολογία και η πιο δύσκολη. Κατά την άποψή μου, είναι το σημείο στο οποίο συντελείται το μεγάλο άλμα, η καθοριστική στροφή. Η δυσκολία της προφανώς δεν έγκειται σε κάποια εξεζητημένα κατασκευάσματα εγκεφαλικότητας, αλλά στο πρωτοφανές, απάτητο ακόμα, επίπεδο του πεδίου στο οποίο κινείται. Μέσω μιας επανεφεύρεσης της γλώσσας επιτυγχάνει την υπέρβαση του παρελθόντος χωρίς τη διαγραφή του. Δημιουργεί έναν μεταρσιωτικό παλμό μακριά από κάθε συμβατική άρθρωση ποιητικής· μια χαώδης διαύγεια που προσδίδει μια μοναδική μουσικότητα στο ύφος. Στην ποίησή του όλα αποτελούν ρίσκο. Ο Τσέλαν είναι ένας ριψοκίνδυνος ιχνηλάτης της γλώσσας.
 
Οι λέξεις του αιωρούνται πάνω από όρια και δίνουν ρυθμό στο σιωπηλό τίποτα. Μας φέρνουν αντιμέτωπους με το αίνιγμα της συνομιλίας και μας οδηγούν μέσα από μια μυστηριώδη παραδοξότητα προς ένα ουτοπικό φως. Σκάβουν το μέσα χώμα, αναζητούν το επείγον και το εκφράζουν. Μας τροφοδοτούν με τα αναγκαία μέσα για να αντιμετωπίσουμε τον ουρανό ως μια άβυσσο από κάτω μας, μας αφήνουν έρμαια μιας ισχυρής ροπής προς τη σιωπή. Μέσα στην ποίησή του καίγονται τα βήματά μας.
 
Θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: γιατί Τσέλαν και γιατί τώρα; Γιατί σε μια εποχή που η γλώσσα έχει εξουθενωθεί δεν μπορούμε να συνεχίζουμε να χαρίζουμε τις πιο όμορφες λέξεις μας αφήνοντας τη σημασία τους λεία στους ανίδεους. Πρέπει να δημιουργήσουμε νέες συμβολικές φόρμες για τις ατομικές και συλλογικές μας ιδέες και δράσεις. Ο ποιητής απέδειξε το εφικτό της αναγέννησης της γλώσσας. Μια τέτοια πιθανή αναγέννηση θα μπορούσε να αναγεννήσει και τη φαντασία μας, κάτι που θα μας επέτρεπε να οραματιστούμε και κατ' επέκταση να προκαλέσουμε την αναγέννηση της πραγματικότητάς μας. Η ποίηση δεν μπορεί να παραμείνει καταφύγιο, δεν μπορεί να παραμείνει φυγή ή απόδραση· η ποίηση δύναται να αποτελέσει τη δίοδο προς μια πρωτόγνωρη πραγματικότητα.
 
[...] 





από τη συλλογή
Αλλαγή Πνεύσης [1967]
 
[Μονοπάτια που σβήνουν στη σκιά]
 
Μονοπάτια που σβήνουν στη σκιά
του χεριού σου.
 
Στις αυλακιές των τεσσάρων δακτύλων σου
γυρεύω την
απολιθωμένη ευλογία.
 
 
 
από τη συλλογή
Ηλιακές ίνες [1968]

 
Δυνάμεις, Κυριαρχίες.
 
Πίσω τους, στο μπαμπού:
λέπρα μες στις υλακές, συμφωνική.
 
Το ταχυδρομημένο αυτί
του Βίνσεντ
έφτασε στον προορισμό του.
 
 
 
από τη συλλογή
Τυραννία του φωτός (1970)

 
[Πώς χάνεσαι μέσα μου]
 
Πώς χάνεσαι μέσα μου:
 
στον τελευταίο
ρημαγμένο
κόμπο ανάσας
εκεί βρίσκεσαι μ' ένα
θραύσμα
ζωής.

 

από τη συλλογή
Κομμάτι χιονιού [1971]

 
[Αδυναμία ανάγνωσης]
 
Αδυναμία ανάγνωσης αυτού
του κόσμου. Ολα διπλά.
 
Τα ακατάβλητα ρολόγια
δικαιώνουν τη διαίρεση της ώρας,
βραχνά.
 
Εσύ, έχοντας μπερδευτεί στο βαθύ σου μέσα,
βγαίνεις από τον εαυτό σου
για πάντα.
 
 
 
από τη συλλογή
To Πατρικό του Χρόνου [1976]

 
[Το κομμάτι της τρομπέτας]
 
Το κομμάτι της τρομπέτας
βαθιά στο λαμπερό
κενό κείμενο,
στο ύψος της λάμπας,
στην τρύπα του χρόνου:
 
ν' ακούς τον ερχομό σου
με το στόμα.

 

erinakis@hotmail.com

ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ: www.spikemagazine.com/0900celan.php
www.e-poema.eu/poem.php?id=341

      αρχική σελίδα | ταυτότητα | επικοινωνία | συνδέσεις | προηγούμενα τεύχη | english
Copyright © 2006 e-poema.eu - Όροι Χρήσης
Developed by WeC.O.M.