αφιέρωμα

Ο Μόντης στην Κύπρο
Πόλυ Χατζημανωλάκη
Για ένα αλφαβητάρι της ποίησης
Ζαχαρίας Κατσακός




Πόλυ Χατζημανωλάκη, Το αλφαβητάρι των πουλιών, Εύμαρος, 2014

«Το αλφαβητάρι των πουλιών» είναι ο τίτλος της ποιητικής συλλογής της Πόλυς Χατζημανωλάκη. Πρόκειται για ένα βιβλίο στο οποίο συσσωματώνονται 50 τίτλοι ποιημάτων. Στα ποιήματα αυτά κυριαρχεί η σχετικώς εκτενής φόρμα ανάπτυξης, ενώ η ποιητική συγκίνηση εκφράζεται μέσα από ποικιλία ποιητικής μορφής, όπως μικροί και αναπτυγμένοι στίχοι, εμβόλιμες ποιητικές μονάδες, ψηφίδες που αιωρούνται ανάμεσα στο επίγραμμα και την αποφαντική ποιητική ιδέα: Ξεκινώ λοιπόν. / Η πτήση είναι ένας δρόμος να τον βαδίσεις. / Η απεραντοσύνη αφορά κυρίως το πνεύμα.

Στο βιβλίο εγγράφονται επίσης ποιητικές δομές με παρεκβατικό χαρακτήρα, στιγμές με πεζόμορφο στίχο, αλλά και εκτενέστερα πεζόμορφα ποιήματα τα οποία εναλλάσσονται με τον ελεύθερο ή λειτουργούν ως μικρά συγκινησιακά  περάσματα ποιητικών ιδεών και ύφους.
Το καίριο όμως σήμα της συλλογής είναι η συνομιλία της ποιήτριας με τη δημιουργία. Παρά το γεγονός ότι στη νεοελληνική μας λογοτεχνία αρκετοί δημιουργοί προσπάθησαν να αναπτύξουν την ποιητική τους ιδέα ή ιδέες μέσω αυτού του τύπου της «δημιουργικής συνομιλίας», στο «Το αλφαβητάρι των πουλιών» διατυπώνεται μια «ιδιότυπη διακειμενική συνομιλία», της οποίας τα χαρακτηριστικά είναι αφενός η εγκαθίδρυση μιας «νέας ποιητικής μυθολογίας», αφετέρου η έκφραση μιας ποιητικής ιδέας που ενώ εκκινεί από το συγκεκριμένο διακείμενο ανοίγει τη συγκίνησή της και γίνεται καθολική, πανανθρώπινη.

Αντιλαμβάνεται κανείς ότι η Χατζημανωλάκη μέσα από την ποιητική αυτή συλλογή συνομιλεί ουσιαστικά με την τέχνη. Αντιλαμβάνεται επίσης κανείς το εύρος και τον όγκο του διακειμένου. Αυτό δεν χρησιμοποιείται ως χρηστική σημείωση ή υποσημείωση, δεν χρησιμοποιείται ως αναφορά ούτε ως υποκατάστατο της ποιητικής ιδέας. Απεναντίας, αναδεικνύεται η ποιητική μιας βιωμένης συνείδησης. Με άλλα λόγια η ποιήτρια διατυπώνει νέους μύθους μέσα από τη βιωμένη σχέση της με τη λογοτεχνία, με τη δημιουργία, με τον κόσμο τελικώς.

Ετσι, από τον κόσμο των παραμυθιών η Ραπουντζέλ, για παράδειγμα, γίνεται η ρεαλιστική έλξη του εσώτερου εαυτού, από τον κόσμο του κινηματογράφου με τα «Φτερά του έρωτα» του Βιμ Βέντερς μνημειώνεται η άυλη σχέση του έρωτα με τη μεταφυσική της πραγματικότητας, από τη μυθολογία η Αριάδνη γίνεται ο αναζητητής της ανθρώπινης φύσης, ενώ ο Αστορ Πιατσόλα μεταμορφώνει την άυλη μουσική σε άυλη ποίηση. Στο δημοτικό «Γεφύρι της Αρτας» η πρωτομαστόρισσα, μέσα από μια ιδέα εξαιρετικής πρωτοτυπίας (Σε ένα φρεάτιο / στα θεμέλια / βρήκα την αδερφή μου / που μου μοιάζει. / Εντοιχισμένη / νεκρή / με υποδέχτηκε), εκφράζεται η τραγικότητα της αγάπης, αναδεικνύεται η ανθρώπινη σιωπή, τέλος η τελετουργία της ζωής μέσα από τη συνείδηση του θανάτου.

Βασικές δομές του βιβλίου οι διακριτές θεματικές της αναφορές. Στα ποιήματα μέσα από τα οποία λειτουργούν μυθιστορηματικοί ήρωες, ήρωες μύθων, παραμυθιών κ.ά., πέρα από την αυτονόητη ποιητική τους λειτουργικότητα, αναδεικνύεται εμφανέστατα η οπτική της δημιουργού. Η ποιήτρια αναδημιουργεί όχι μόνο τη λογική πάνω στην οποία χτίστηκαν και θεμελιώθηκαν οι ήρωες αυτοί, αλλά ανατρέπεται η ίδια η αναγκαιότητα ύπαρξής τους. Αναπόφευκτα ο αναγνώστης που μελετά με προσοχή τα ποιήματα ήδη έχει αντιληφθεί ότι η Χατζημανωλάκη διαμορφώνει μύθους σύγχρονους, παροντικούς. Απεναντίας, στα ποιήματα που αναφέρονται οι: Κάφκα, Βαν Γκογκ, Ταρκόφσκι, Λόρκα, Φρίντα Κάλο κ.ά., αναδεικνύεται μια καθολικότερη ποιητική θέαση, η συνομιλία εδώ γίνεται πιο άμεση, λιγότερη ειρωνική, περισσότερο διαλεκτική και δυναμική. Εσωτερικότερη. Αυτό διαπιστώνεται επίσης από τη δυναμική του συμβόλου. Αντικείμενα, πρόσωπα, αισθήσεις και ατμόσφαιρα μοιάζουν να λειτουργούν ως σύμβολα απογυμνωμένα, σύμβολα που στην τελική τους μορφή αποσυμβολίζονται.

Οσον αφορά τη λέξη «πουλιά» που βρίσκεται στον τίτλο του βιβλίου, αυτά δεν είναι παρά οι ποιητικές προθέσεις και αθωότητες, οι αλήθειες και οι ανθρώπινες ενορμήσεις ζωής και θανάτου που θέλουν να ματαιώσουν αυτό τον κόσμο, να θεμελιώσουν μια νέα πολιτεία ζωής.

Η ποίηση της Χατζημανωλάκη περιέχει την ειλικρίνεια της πρόθεσης. Για τον λόγο αυτό η ποίησή της δεν είναι «κατασκευασμένη». Δεν ακολούθησε τη μόδα της εποχής, έκανε το βίωμα ποίηση, συνομίλησε και απογύμνωσε τον εαυτό καθώς άσκησε την ηλικία της αθωότητας. Την ηλικία της δικής της παιδικής αθωότητας. Σε αυτή τη συλλογή μας έδωσε μια ποίηση χωρίς κραυγές, χωρίς εξάρσεις στιγμής, χωρίς στιχουργικά κτερίσματα, σε μια γλώσσα άμεση και αφηγηματική. Ο λόγος της διαυγής και καθαρός, σε μια δημοτική της οποίας η συγκίνηση έχει ροή και αισθηματική διάρκεια. Εχει βάθος και αισθαντικότητα.

Σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης, όπως είναι η δική μας, ο δημιουργός οφείλει να ελέγχει και να παρακολουθεί ό,τι κατατίθεται, ό,τι γράφεται. Η τέχνη ήταν πάντα ένα καθολικό, πανανθρώπινο φαινόμενο, πολύ περισσότερο σήμερα, σε μια εποχή που είθισται να λέγεται αντιποιητική. Αν στην εποχή μας η παγκοσμιοποίηση θέτει τους όρους της, τότε με ποιους όρους θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για τέχνη; Για ποίηση; Με ποιους όρους (αν υπάρχουν όροι) μιλάμε για ποίηση σήμερα; Τέτοιου είδους ερωτήματα αναδεικνύει το βιβλίο, προβάλλοντας παράλληλα την καθαρότητα και τη διαύγεια της σύγχρονης-παγκόσμιας τέχνης.

 

interior.mei@gmail.com





      αρχική σελίδα | ταυτότητα | επικοινωνία | συνδέσεις | προηγούμενα τεύχη | english
Copyright © 2006 e-poema.eu - Όροι Χρήσης
Developed by WeC.O.M.