αφιέρωμα

Ο Μόντης στην Κύπρο
Ελένη Μωυσιάδου
Για μια «μεταφυσική» της φύσης
Ζαχαρίας Κατσακός




Ελένη Μωυσιάδου, Ο Μύθος και ο Ηλιος, (.poema..), 2014

Ποιητικά σήματα του βιβλίου, αλλά και χαρακτηριστικά της ποίησης και της ποιητικής της Ελένης Μωυσιάδου αποτελούν: H ιδιότυπη εικονοποιία, ο συμφυρμός της εικόνας με το νόημα, η δημιουργία του μύθου μέσα από την εικόνα, η λεπτοφυής και ενδιάθετη ειρωνική πρόθεση, η καθαρότητα και η διαύγεια των αισθηματικών φορτίων, η ποιητική ιδέα που εκβάλλει σε ποικίλες εκδοχές και μορφές, η ισορροπία τελικώς της ποιητικής ιδέας-νοήματος με τη συγκίνηση.

Ειδικότερα: η δέσμευση που επιβάλλει όχι μόνο στη μορφή αλλά και στο περιεχόμενο το χαϊκού φαίνεται ότι δεν αφήνει τη γεύση μιας ποιητικής δυσκαμψίας που συναντάμε πολύ συχνά σε ποιήματα άλλων δημιουργών που επέλεξαν να εκφραστούν με τη συγκεκριμένη φόρμα. Στον Μύθο και τον Ήλιο όντως ο λόγος έχει ροή και διάρκεια. Ευφυέστατα η Ελένη Μωυσιάδου επέλεξε να κάνει παύση με την καταληκτική τελεία ή χρησιμοποιώντας το κόμμα ή το θαυμαστικό στον πρώτο στίχο ακριβώς για να παροξύνει τη ροή και παράλληλα να την αποδυναμώσει. Με τον τρόπο αυτό, με την «ανακοπή» αυτή δηλαδή γίνεται λειτουργικότερη η ποιητική αίσθηση και αναπαράγεται κρουστό διαρκές και τονικότερο το ύψος και το βάθος της συγκίνησης.

Επίσης η ποιήτρια φαίνεται ότι έχει γνώση της στιχουργίας πράγμα το οποίο είναι απολύτως αναγκαίο σε εκείνους που ακολουθούν τη φόρμα αυτή. Το χαϊκού αν και φαίνεται εύκολο είδος είναι εξαιρετικά δύστροπο και δύσκολο. Για τον λόγο αυτό τα περισσότερα χαϊκού δίνουν τη βαρύτητα στο νόημα, ενώ θα πρέπει να ισορροπεί νόημα και συγκίνηση. Όσο πιο καλά ισορροπημένα αυτά τα δυο τόσο ποιοτικότερο το ύψος της συγκίνησης για να χρησιμοποιήσω τους κριτικούς όρους του Λογγίνου. Συμπεραίνοντας λοιπόν μέσω ερωτήματος: Πώς επιτυγχάνεται αυτό; Πώς διεκπεραιώνεται αυτού του είδους η ισορροπία στα περισσότερα χαϊκού του βιβλίου; Επιτυγχάνεται με την ανακοπή του ρυθμού, αποτέλεσμα της χρήσης της στίξης, με την αιφνίδια ανατροπή της νοηματικής ροής ή της ροής του νοήματος και με τον επιτυχημένο συνδυασμό εικόνας και ποιητικής ιδέας.

Ως προς τον μύθο: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του μύθου και πως αυτός αισθητοποιείται μέσα στα χαϊκού του βιβλίου αυτού;

Πρώτα πρώτα θα πρέπει να προσλάβουμε κάθε χαϊκού ως αυθύπαρκτη και αυτόνομη ποιητική συστοιχία. Τούτο δεν σημαίνει ότι το καθένα δεν θα το δούμε ως απόσπασμα μιας συμπαγούς και ενιαίας συναγωγής χαϊκού. Με αφορμή λοιπόν την οργανικότητα και την εσωτερική ενότητα του μύθου (ως προς τον Αριστοτέλη εν προκειμένω), έχομε πυρήνες ή αποσπάσματα λόγου που έχουν μιαν αυτόνομη «πλοκή» ή μύθο. Η ποιήτρια λαμβάνει τις πρωτογενείς ιδέες της μέσα από ένα σύνολο μυθολογικών αρχετύπων, όπως π.χ. από την ομηρική Οδύσσεια, την ορθόδοξη θεολογία, το δωδεκάθεο, την Σαπφώ, τον Σαίξπηρ, αλλά και από την μινωική Κρήτη, ενώ η νήσος Ντία και το όρος Ψηλορείτης γίνονται καίριες γεωγραφικές εστίες. Μέσα από το σύνολο αυτό οργανώνεται μια «μυθολογία αναφορών». Συνεπώς αυτές οι αρχέτυπες ιδέες - εμπνεύσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα πρόπλασμα, ένα πρωιμότερο στάδιο της Ιστορίας, όπως θα έλεγε ο Αριστοτέλης. Ομως, στο βιβλίο τα μυθολογικά αυτά αρχέτυπα χρησιμοποιούνται ως υπόστρωμα πάνω στο οποίο αναπτύσσεται και εξελίσσεται η μυθολογία - θεώρηση της σύγχρονης πραγματικότητας.

Η φύση, αλλά και οι ειδικότερες επαγωγές της, όπως π.χ. φως, βροχή-φωτιά, η «ηρακλείτεια εντροπία», τα χρώματα που περικλείουν τις αισθηματικές μας αντανακλάσεις, αλλά και το φεγγαρόφωτο ως μορφή αντιθέτων π.χ. ζωής-θανάτου, η γυμνή Δύση, ο αγέρας ως αεικίνητος παράγοντας ζωής, τέλος η γενικότερη «φυσική» εικονοποιία, οδηγούν σε μια μελέτη των αισθήσεων και των αισθημάτων, κατατείνουν τελικώς σε μια ποιητική μεταφυσική.

Αυτή η περιπέτεια της φύσης είναι αναπόσπαστο συγκινησιακό σήμα που συμπληρώνει την ποιητική του βιβλίου. Οι ρομαντικές επιβιώσεις και η λειτουργία της φύσης ως ερμηνεία της πραγματικότητας οδηγούν σε μια λυρική μεταμόρφωση της ζωής. Πρόκειται δηλαδή για έναν λυρισμό ήπιο αλλά καίριο, χωρίς εξάρσεις και ιδιοτυπίες, χωρίς κατασκευασμένες συγκινησιακές μεταπτώσεις και λεκτικές υπερβολές.

Ετσι, εκκινώντας από την ηλιακή μεταφυσική του Οδυσσέα Ελύτη, θα έλεγα ότι τα χαϊκού στο βιβλίο της Ελένης Μωυσιάδου «Ο Μύθος και ο Ήλιος», διατυπώνουν μιαν άλλου τύπου μεταφυσική: Μια μεταφυσική των φυσικών μορφών, όπως θα την ονόμαζα, όπου η λεκτική ύλη αναδύεται διαυγής για να μεταμορφωθεί σε κράμα μια προσωπικής μυθολογίας όπου το φως και η φύση είναι κυρίαρχες μορφές της. Η αγάπη, ο έρωτας, ο χρόνος, ο αστικός χώρος, η «θεολογία» και η «θεογνωσία» της ζωής γενικότερα, συμπληρώνουν τα χαρακτηριστικά της μεταφυσικής αυτής.

Επιλέγω μερικά χαϊκού από βιβλίο της Μωυσιάδου: Για την ποικιλία των μετασχηματισμών και την αμφισημία «Γυμνή η δύση. / Τα χρώματά της χίλια / φιλιά -στον φράχτη». Για το παιχνίδι με τον ειρμό και την οπτικοποίηση του δαιδαλώδους, για την κομψότητα και λιτότητα, αλλά και για την ευρυχωρία στην αίσθηση «Πέρασ' αγέρας. / Του μπαλκονιού τα κρίνα / φυλλορίγησαν». Για την αναπαραστατική μνήμη και την φαντασία, αλλά και για την ταυτότητα των γεωγραφικών επαγωγών με τη σύλληψη του αέναου και ζείδωρου μύθου «Στον Ψηλορείτη / Ο μύθος και ο ήλιος / Δυο σταυραδέρφια».





      αρχική σελίδα | ταυτότητα | επικοινωνία | συνδέσεις | προηγούμενα τεύχη | english
Copyright © 2006 e-poema.eu - Όροι Χρήσης
Developed by WeC.O.M.