αφιέρωμα

Ο Μόντης στην Κύπρο
Νίκη Τρουλλινού
Το τελευταίο καλοκαίρι των συγκινήσεων
Ζαχαρίας Κατσακός




Νίκη Τρουλλινού, Το τελευταίο καλοκαίρι της αθωότητας, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2014

Πρόκειται για συλλογή 21 διηγημάτων. Εχουν προηγηθεί τρεις συλλογές ίδιας τυπολογίας («Ενα μολύβι στο κομοδίνο», Αναλόγιο 1995, «Μαράλ όπως Μαρία», Το Ροδακιό 2002,  «Και φύσηξε νοτιάς...», Το Ροδακιό 2006), καθώς και ένα μυθιστόρημα («Μ' ένα καφάσι μπίρες», Κέδρος 2009).

Θα χαρακτήριζα τη γραφή της Νίκης Τρουλλινού κυρίως ως γραφή καταστάσεων. Ωστόσο η συμπαγής μορφή και η ωριμότητα του αισθήματος που εμπεριέχει ο λόγος της, η ποικιλία της χρήσης του λογοτεχνικού ειρμού-συνειρμού, η εικονοποιία της αφήγησης, ο ιδιότυπος ρεαλισμός που συσσωματώνει αντίθετες εκφορές αφήγησης (αισθηματική έκταση-δραματική πύκνωση), η «συνείδηση του στιγμιοτύπου» που λειτουργεί τις περισσότερες φορές ως πολιτικό και κοινωνικό σχόλιο-έκδοχο μιας ευέλικτης ή χαλαρής πλοκής με ολιγάριθμα, αλλά εξαιρετικά ποικίλα και φορτισμένα με ιδιαίτερη ένταση κέντρα, τέλος η πολυδιάστατη οπτική και λειτουργία του χρόνου (ο τρόπος διαχείρισής του, η ισορροπία του μέσα από ένα εύρωστο σώμα συγκινησιακών αναβαθμών, η ελλειπτικότητά του, η ζεύξη και διάζευξή του) ως η πλέον δυναμική δομή σχεδόν κάθε θεματικής, καθώς και η «γενεαλογία» της μνήμης είναι μερικά από τα καίρια σήματα που συνιστούν τα χαρακτηριστικά της γραφής της.

Οικονομικοί μετανάστες, άνθρωποι του περιθωρίου, πρόσφυγες, απώλειες και τραύματα ζωής, η ίδια η ζωή και ο θάνατος ως συντελεσμένα γεγονότα, η ιστορική μνήμη και διάψευση των κοινών αγώνων, η καταναλωτική μανία, η ετερότητα, ο έρωτας και η καθημερινότητα αποτελούν μερικές από τις θεματικές ψηφίδες του νέου βιβλίου της Τρουλλινού.

Μέσα από τον βιότοπο αυτό αναδεικνύονται καίριες όψεις των μεταδικτατορικών χρόνων και των αρχών του μεταπολιτευτικού τοπίου, ενώ η Ιστορία διατυπώνεται ως εξέχουσα αφήγηση με επίκεντρο τις ανθρώπινες πράξεις, κατηγορήματα και βεβαιότητες. Εγγράφονται  επίσης οι αναπόδραστες φιλικές σχέσεις, οι κοινωνικές στάσεις και ο ανομικές κοινωνικές συμπτώσεις, το διαχρονικό και διαρκές, όμως ρευστό κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον, η ξενότητα, η απίσχνανση των ιδεολογιών, η κατάτμηση και εν πολλοίς ακύρωση των δομημένων πράξεων, ενώ ο ανοιχτός και ο κλειστός χώρος μεταβάλλονται σε θραύσματα μεμονωμένων αφηγήσεων που οδηγούν σε μιαν οικουμενικότερη θέαση της πραγματικότητας.

Η συγγραφέας παρατηρεί τον δημόσιο χώρο, αλλά και το συνεχώς μεταβαλλόμενο αστικό και τοπικό περίβλημα μέσα στο οποίο η εξαντλητική αθωότητα του λογοτεχνικού βλέμματος αποτυπώνει τον χρόνο ως απειρική εκδοχή της μνήμης. Αλλιώς, ο χρόνος αναπαράγεται δια της μνήμης και επιστρέφει σε αυτήν. Ολες οι ακραίες σημάνσεις της ζωής καταλήγουν σε μνημονικές επαγωγές.

Στα 21 διηγήματα της συλλογής «Το τελευταίο καλοκαίρι της αθωότητας» της Νίκης Τρουλλινού επιχειρείται ουσιαστικά μια λογοτεχνική μελέτη της «ετερότητας» μέσα από ένα ιδιόμορφο ανθρώπινο περιβάλλον όπου η κοινωνική διαστρωμάτωση έχει έντονα τα χαρακτηριστικά μιας ιδεολογίας και πρακτικής που διαμόρφωσε το σύγχρονο ελληνικό τοπίο (γεμάτο πληγές, αλλά και εμπύρετες αθωότητες). Η φυλετική και εγγενής κοινωνική αυτή ετερότητα (τόσο σε επίπεδο φυλετικό όσο και σε επίπεδο ενδοκοινωνικό) συνομιλεί με το παρελθόν, ενώ αξιολογεί κάθε ματαιωμένη προσδοκία στο σήμερα.

Ειδικότερα, αναπόφευκτες είναι οι αναλογίες και λογοτεχνικές εκλεκτικές σχέσεις και συγγένειες με τον «Πύργο» του Κάφκα ως προς την ετερότητα και την ξενότητα, σήματα αιχμηρά της συλλογής που αναδύονται σχεδόν σε όλη την έκταση του corpus, όπως και με τις τρεις διαστάσεις του «διαφορετικού», του «άλλου», έτσι όπως τις κατέγραψε ο Slavoj Zizek (με την λακανική βέβαια προσέγγιση του όρου «ετερότητα»). Ταυτοχρόνως, όπως πιστεύω, η εύστοχη μείξη του τοπικού στοιχείου με το παγκόσμιο, ενώ συνεγείρει έναν ιδιότυπο κοσμοπολιτισμό, μετουσιώνει παράλληλα την ετερότητα σε σημείο ακροβασίας ανάμεσα σε μια νέα μορφή ηθογράφησης χώρου-ηρώων και του αχαρτογράφητου, ακόμη, νεοελληνικού τοπίου.

Για τη διηγηματογραφική αυτή εξεικόνιση η Τρουλλινού χειρίζεται μια ποικιλία αφηγηματικών τρόπων. Τα διηγήματά της εμπεριέχουν και τη δομή του αφηγήματος, ενώ  μερικά από τα χαρακτηριστικά του λόγου της είναι η εξωτερική μονολογική αφήγηση, η αφήγηση εσωτερικού μονολόγου, η ελλειπτικότητα, καθώς και η τριτοπρόσωπη κατά κύριο λόγο εκφορά που συνυφαίνεται με την πρωτοπρόσωπη μόνο όταν το υποκείμενο της γραφής προσπαθεί να αναιρέσει βεβαιότητες. Η ειρωνεία, λεπτή, αιχμηρή, αποστασιοποιημένη, άλλοτε εγκρατής, μερικές φορές παροξύνει την υποφώσκουσα ένταση, άλλοτε καταλήγει σε μιαν αυτοσαρκαστική μάσκα. Οι περιγραφικές συζυγίες ακολουθούν μια συμμετρία αλγορίθμου θα έλεγα, αφού από περιγραφή σε περιγραφή αρθρώνεται ένας λόγος με ηχηρές ασθματικές ροές που λειτουργούν σαν παύσεις λόγου κάνοντας τον ρυθμό πιο ευρύχωρο και σωματώδη. Άλλοτε ο ρυθμός συγκόπτεται από σχισμές λόγου μέσα στις οποίες εμφιλοχωρεί αίφνης μια αφήγηση με ιδιόμορφη συνειρμική αλληλουχία. Ο ρεαλισμός, τέλος, ξεκάθαρος, αλλά με εξαιρετικές «λυρικές» εναλλαγές, προσθέτει μιαν ογκώδη αίσθηση στον χειρισμό της ελληνικής γλώσσας. Μια δημοτική με ώριμα αντανακλαστικά, γλώσσα που μνημειώνει ποικίλα και δραστικά αισθηματικά φορτία.

Από την άλλη πλευρά, ο αισθηματικός αυτός διάκοσμος μπορεί να καταλήξει σε μια μελοδραματική αντήχηση. Πιστεύω ότι αυτό γίνεται τις περισσότερες φορές σκόπιμα, ακριβώς για να συσσωματωθεί η αφήγηση με έναν αυτοειρωνικό τρόπο σε μια από τις πιο δραστικά αρνητικές μορφές της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

Επιλέγω μερικά από τα διηγήματα που πιστεύω ότι αποδίδουν την λογοτεχνική ιδεολογία της συλλογής: Σχετικά με το διήγημα «Οι εκδοχές του ποταμού» για τη σύζευξη του διαχρονικού με το συγχρονικό και τη λειτουργία της μνήμης όπου οι κοινωνικές, πολιτικές και ατομικές στάσεις πλαισιώνουν το τέλος της εποχής ή την αρχή μιας νέας. Σχετικά με το διήγημα «Η ξένη» για την ετερότητα και την ανθρώπινη διάστασή του. Τα διηγήματα «Η φωτογραφία» και το «Χριστουγεννιάτικο τσάι» για τον χειρισμό του υπαινιγμού και για την αφηγηματική τους στόφα. Τέλος, το διήγημα «Τα πορτοκάλια του Δαιδάλου» για την εκδοχή του απίθανου, αλλά και για τη δραστικότητα της συγκίνησης.

interior.mei@gmail.com





      αρχική σελίδα | ταυτότητα | επικοινωνία | συνδέσεις | προηγούμενα τεύχη | english
Copyright © 2006 e-poema.eu - Όροι Χρήσης
Developed by WeC.O.M.